نکات قانونی در ثبت ازدواج و طلاق
به نام خدا
نظر به تصویب و لازم الاجرا شدن قانون لایحه حمایت خانواده و با توجه به اینکه بسیاری از مواد آن دارای ابهاماتی می باشد -که امیدواریم با تصویب آئین نامه این ابهامات مرتفع شود- و می تواند موجب بروز مشکلاتی برای سردفتران محترم گردد لذا نکات آتی الذکر جهت استفاده همکاران و جلوگیری از برداشتهای شخصی و اعمال سلیقه های متفاوت در ثبت ازدواج و طلاق تقدیم می گردد ، مقتضی است همکاران محترم از برداشتهای شخصی و سلیقه ای امتناع کنند /.
کانون سردفتران ازدواج و طلاق
نکات قانونی در ثبت ازدواج
- . ثبت ازدواج منوط به اخذ گواهی پزشکی مبنی بر عدم اعتیاد به مواد مخدر و عدم ابتلا به بیماریهای موضوع ماده 23 (که از طرف وزارت بهداشت ظرف یک ماه تعیین می شود) می باشد و یا گواهی مبنی بر واکسینه شدن به امراض است.
- گواهی تزریق واکسن ضد کزاز لازم نیست، مگر در آئین نامه مجددا الزامی شود.
- در صورتیکه گواهی آزمایشگاه دلالت به اعتیاد به مواد مخدر یا بیماری موضوع ماده 23 نماید ثبت نکاح با گواهی مذکور در صورت اطلاع ورضایت زوجین و پدر زوجه بلامانع است . که در این فرض این جمله باید توسط طرف مقابل در دفتر قید شود : (اینجانب ........ با علم و اطلاع از اینکه برابر گواهی صادره آقای ........ مبتلا به اعتیاد به مواد مخدر و یا بیماری ........ می باشد با پذیرش تمام عواقب آن با نامبرده ازدواج می کنم و در این خصوص هیچ اعتراضی ندارم. امضاء زوجه و پدر زوجه)
- ثبت نکاح موقت در سه مورد 1-باردار شدن زوجه.2-توافق طرفین .3-شرط ضمن عقد الزامی است که دارای ابهاماتی به شرح زیر است :
1-چنانچه زوج متأهل باشد تکلیف ثبت ازدواج چیست؟ آیا نیاز به حکم دادگاه دارد یا خیر؟
2-در مورد توافق طرفین و شرط ضمن عقد یا باردار شدن جهت ثبت ازدواج حکم دادگاه لازم است یا خیر؟
- که تا زمان تصویب آئین نامه و رفع ابهام در صورت مبتلا شدن از امور اسناد استعلام شود.
- تاکنون جهت بذل مدت در خلال مدت نکاح موقت رسمی توسط زوج نیازی به حکم دادگاه نبود ولی مطابق ماده 24 قانون تمام موارد انحلاح نکاح نیاز به حکم قضایی دارد مگر با تصویب آئین نامه تصریح شود به اینکه منظور از نکاح در این ماده نکاح دائم است.
- در مواردیکه زوجین قبل از تکمیل ثبت ازدواج یا طلاق و قبل از اجرای صیغه عقد یا طلاق از ادامه ثبت منصرف می شود بعضاً مشاهده شده که سردفتران در ملاحظات قید می کنند این ثبت به دلیل اختلاف حادث شده باطل است در صورتیکه اولاً ابطال سند با دادگاه است و ثانیاً هنوز سند تکمیل و تنظیم نشده تا باطل شود لذا در موارد مشابه جمله زیر قید شود : (چون زوجین قبل از اجرای صیغه طلاق/ازدواج از اجرای صیغه و تکمیل و تنظیم سند منصرف شدند لذا مندرجات این صفحه و سند به شماره مسلسل ............. کان لم یکن تلقی و از درجه اعتبار اسنادی خارج است. امضای سردفتر – حتی المقدور زوجین ولی در هر صورت ملاک ، امضای سردفتر است)
نکاتی در خصوص مهریه
- چنانچه مهریه مطابق ماده 22 ، تا 110 سکه طلا یا معادل آن هنگام وقوع عقد باشد وصول آن مشمول مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی است به معنای عام تا 110 سکه عندالمطالبه و مازاد بر آن فقط در صورت ملائت زوج قابلیت وصول دارد که ملاک ملائت نیز معرفی مال است در غیر این صورت مازاد بر 110 سکه به هیچ وجه ضمانت اجرا ندارد.
- مقررات به نرخ روز شدن مهریه کماکان بقوت خود باقی است یعنی چنانچه مهریه وجه نقد باشد هنگام مطالبه به نرخ روز تقویم خواهد شد اگر افزون بر معادل 110 سکه شده باشد مازاد بر آن فقط در صورت ملائت زوج قابل وصول است. در هر صورت سردفتر هیچ محدودیتی جهت ثبت عقد با مهریه زیاد یا صدور اجرائیه های بیش از 110 سکه ندارد .
نکات مربوط به ثبت طلاق
- رأی دادگاه در خصوص طلاق به سه قسمت تقسیم می شود : الف-گواهی عدم امکان سازش ب-حکم الزام زوج به طلاق ج-احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق
الف)گواهی عدم امکان سازش مشمول طلاق های توافقی و طلاق از جانب زوج می شود.
1-مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش سه ماه (م24) از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی(ابعدالاجلین) جهت تسلیم به دفتر طلاق می باشد (البته در قانون آمده دفتر ازدواج و طلاق) که منظور دفتر طلاق است پس اولین شرط آن تسلیم ظرف 3 ماه به شرح فوق به دفتر طلاق است لازم به ذکر است در صورتیکه زوج (خواهان) ظرف سه ماه از تاریخ تسلیم در دفتر طلاق جهت اجرا حاضر نشود یا مدارک را تکمیل نکند گواهی صادر شده از درجه اعتبار ساقط است لذا لازم است کلیه مقدمات جهت ثبت طلاق به مرد بصورت کتبی اخطار شود تا امکان محاسبه زمان وجود داشته باشد و حتماً تاریخ تسلیم دادنامه در دفتر اندیکاتور ثبت شود.(ماده 34)
2-هرگاه گواهی عدم امکان سازش به استناد توافق زوجین صادر شده باشد در صورت عدم حضور زوج گواهی صادره کان لم یکن تلقی شده و اقدامی ندارد مگر اینکه زوجه بموجب سند رسمی یا مطابق مفاد دادنامه وکالت بلاعزل در اجرای طلاق داشته باشد البته مفهماٌ چنانچه وکالت بلاعزل نباشد و تا تاریخ ثبت اعتبار داشته باشد نیز بلا اشکال است و در هر صورت عدم حضور زوجه مانع اجرای دادنامه نخواهد بود . البته ممکن است در آئین نامه شرایط آن تغییر کند (مفهوم موافق و مخالف ماده 36)
3-در طلاق رجعی ابتدا صیغه طلاق (پس از طی مراتب مقدماتی لازم ازقبیل اخطار به زوجه و واریز حقوق زوجه) جاری و صورتجلسه تنظیم شود.
4-پس از انقضای ایام عده در صورت عدم رجوع ، ثبت طلاق منوط به ارائه استشهادیه ممضی به امضای دو شاهد (مرد یا زن مهم نیست) مبنی بر سکونت زوجه مطلقه در منزل مشترک است و یا اینکه زن راضی باشد بدون استشهادیه مربوطه طلاق ثبت شود. در طلاقهایی که زوجه مجهول المکان است موضوع استشهادیه منتفی است
5-در صورت رجوع ، صورتجلسه طلاق ابطال می شود.(جهت رجوع و ابطال صورتجلسه فقط اراده و اعلام مرد لازم و کافی است)
6-اعتبار صورتجلسه به امضای سردفتر، زوجین یا نمایندگان و دو شاهد مرد است.
7-صدور گواهی اجرای صیغه طلاق یا گواهی عدم رجوع در مهلت مقرر از جانب سردفتر بلامانع است. بدین منظور که چنانچه پس از تنظیم صورتجلسه زوجه تقاضاضی صدور گواهی اجرای صیغه طلاق را نمود یا پس از انقضای ایم عده تقاضای صدور گواهی مبنب بر عدم رجوع زوج ظرف مهلت مقرر را نمود صدور و تحویل گواهی به زوجه بلا مانع است.
8-در هر صورت چنانچه ایام عده منقضی و رجوع محرز نشود طلاق باید ثبت شود. البته این جمله در مواقعیکه زوجین هردو جهت تنظیم صورتجلسه حاضرند حتما در صورتجلسه قید شود (( در صورت رجوع ، زوج مکلف است مراتب را تا پایان ایام عده زوجه رسماً به دفترخانه اطلاع دهد و عدم اطلاع به دفتر به منزله عدم احراز رجوع و قطعی شدن طلاق می باشد که ضمن عقد خارج لازم ( بیع شفاهی خودکار ) زوج بزوجه وکالت بلاعزل داد تا ایشان نیز بتواند در صورت عدم رجوع نسبت به ثبت صورتجلسه طلاق بدون حضور زوج اقدام نماید.))
با قید این جمله ، صورتجلسه با حضور هریک از زوجین و بدون نیاز به اخطار به طرف مقابل قابلیت ثبت را دارد
9- قطعی و قابل اجرا بودن گواهی عدم امکان سازش باید از دادگاه نخستین صادر شود یا در دادنامه به قطعی بودن رای اشاره کرده باشد و قید جمله اسقاط حق تجدید نظر و فرجام خواهی از سوی زوجین یا نمایندگان آنها در ذیل دادنامه کافی جهت ثبت طلاق نخواهد بود.
10-اجرای صیغه طلاق با رعایت جهات شرعی در محل دفترخانه وبا حضور سردفتر انجام می شود.و منظور از محل دیگر در ماده جهت اجرای صیغه طلاق است نه ثبت آن لذا ثبت طلاق منحصراً باید در محل دفترخانه انجام شود.
11- در مواردیکه زوجه یا زوج جهت اجرای دادنامه طلاق حاضر نمی شود تا زمان تصویب آئین نامه که رفع ابهام شود از اینکه یک اخطار لازم است یا دو اخطار لذا بصورت رویه ای واحد اخطاریه به زوجه جهت اجرای رأی طلاق طی دو نوبت که اولی به مدت 7 روز و دومی به مدت 10 روز باشد عمل گردد . هرچند به نظر می رسد یک اخطاریه کافی باشد
12-پس از دو اخطار ، استعلام از شعبه لازم نیست و پس از واریز حقوق مالی مطابق رأی (تقسیط یا اعسار) حسب مورد نسبت به ثبت طلاق یا تنظیم صورتجلسه اقدام می گردد.
13- اخذ گواهی عدم بارداری الزامی است مگر اینکه زوجه حاضر نشود یا مجهول المکان باشد که در این موارد تا تصویب آئین نامه از دادگاه کسب تکلیف شود البته بدیهی است در طلاق یائسه و غیر مدخوله اخذگواهی عدم بارداری منتفی است.
ب)حکم طلاق
1-حکم طلاق زمانی مصداق دارد که اولاً متقاضی طلاق زن باشد ثانیاً حکم به الزام زوج صادر شده باشد.
2-مدت اعتبار حکم طلاق 6 ماه از تاریخ انقضای مهلت فرجام خواهی یا ابلاغ رأی فرجام خواهی یعنی رأی دیوان عالی کشور.
3-پس از تسلیم حکم طلاق به دفتر طی دو نوبت از زوج بموجب اخطاریه دعوت می شود اولی 7 روز و دومی 10 روز در صورت عدم حضور زوج و عدم اعلام عذر یا امتناع از اجرای صیغه طلاق، صیغه طلاق ثبت می شود و سردفتر به نمایندگی از محکمه ماذون از قبل قانونگذار صیغه طلاق را جاری می کند. و مراتب ثبت و اجرای طلاق به صورت رسمی به اطلاع زوج باید برسد.
4-در صورت اعلام عذر یک نوبت دیگر دعوت می شود ، موارد عذر تا تصویب آئین نامه مبهم است ولی مطابق ماده آئین دادرسی مدنی باید باشد.
5-قطعی و قابل اجرا بودن حکم باید توسط دادگاه نخسیتن گواهی شود.
6-در مواردیکه در خصوص گواهی عدم امکان سازش جهت پیگیری اجرای دادنامه پس از تسلیم آن به دفتر از جانب ذینفع لازم الرعایه بود در خصوص حکم طلاق لازم نیست یعنی به صرف تسلیم ظرف 6 ماه به دفتر دیگر مشمول مرور زمان نمی شود.
7-اخذ گواهی عدم بارداری جهت ثبت طلاق لازم است هرچند در دادنامه به عدم بارداربودن زوجه تصریح شود و در مواردیکه امکان اخذ گواهی عدم بارداری نیست از شعبه صادرکننده رای کسب تکلیف شود.
ج)احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق
1-زمانی مصداق دارد که اولاً زن متقاضی طلاق باشد ثانیاً رأی دادگاه به استناد تخلف زوج از شروط ضمن عقد نکاح و تحقق وکالت اعطایی زوج بزوجه ضمن عقد نکاح در دادگاه باشد.
2-قطعی و قابل اجرا بودن توسط دادگاه نخستین گواهی شود.
3-در خصوص مدت اعتبار آن هر چند تصریح نشده که آیا مشمول مرور زمان می شود یا خیر ولی از وحدت ملاک مواد 26 و 33 می توان استنباط نمود که مدت اعتبار این رأی نیز 6 ماه از تاریخ ابلاغ رأی فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است.
4-در صورت تصریح به وکالت زوجه در اجرای طلاق نیاز به صدور اخطار به زوج نیست.
در تمام موارد چنانچه زوج یا زوجه مجهول المکان باشد اخطاریه یک نوبت از طریق انتشار در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار ابلاغ می شود
جهت انتشار اخطاریه ، ذینفع به روابط عمومی وزارت ارشاد که محل آن در تهران خ جمالزاده جنوبی نبش کوچه جهانگرد پ 146 ط 3 واحد 6 تلفن 66567763 الی 4 می باشد هدایت شود و در شهرستانها نیز به نمایندگی مربوطه .